In 2019 vierde het Bauhaus zijn 100-jarig jubileum en verschillende horlogemerken brachten een eerbetoon aan de invloedrijke kunstacademie met de lancering van kleurrijke uurwerken.
Tekst van Maria-Bettina Eich
Horloges ter ere van het 100-jarig jubileum van het Bauhaus.
Bauhaus. Het woord is makkelijk uit te spreken en de meeste mensen hebben wel een vaag idee van wat het betekent. Iets cools. Wit. Strakke lijnen. Deze interpretaties maken deel uit van een groter geheel dat Bauhaus vertegenwoordigt, een geheel dat terug te vinden is in het horloge ter ere van het 100-jarig bestaan van de school.
In 2019 introduceerde Junghans de Form A, een automatisch horloge met een roestvrijstalen kast en kleine, kleurrijke vierkante uurmarkeringen. Het kleurenschema, met subtiele tinten turquoise, roze en violet naast de primaire kleuren blauw, geel en rood, doet denken aan de Bauhaus-kleurentheorie.

De kleuren die in de Form A zijn gebruikt, vertegenwoordigen een kenmerk dat tot op de dag van vandaag aantrekkelijk is voor Bauhaus. Om de "Bauhaus-vorm" te ontwikkelen, experimenteerde de Bauhaus School of Design uitgebreid met vorm, kleur en functie, zonder zich te laten beperken door conventionele ontwerpstheorieën. Hoewel de ontwerpelementen die vaak met Bauhaus worden geassocieerd als "eenvoudig" kunnen worden beschouwd, zijn ze niet het resultaat van toeval, maar eerder het product van creativiteit. Deze invloed is terug te zien in de Junghans Form A. De levendige kleuren die voor de uurmarkeringen zijn gebruikt, zijn gekoppeld aan het kleurenwiel dat is ontwikkeld door Bauhaus-docent Johannes Itten. De Form A vermijdt bovendien alle overbodige versieringen. De vorm is beperkt tot de basisfunctie van een polshorloge: de tijd aangeven.

Bauhaus-student Max Bill
Junghans heeft ruime ervaring met dit soort ontwerpideeën. Hoewel de connectie tussen Junghans en het Bauhaus minder dan 100 jaar oud is, is het al meer dan 60 jaar geleden dat voormalig Bauhaus-student Max Bill een keukenklok met ingebouwde timer voor Junghans ontwierp. Deze klok, die in 1956 werd geïntroduceerd, heeft een blijvende indruk achtergelaten op de designgeschiedenis.
Max Bill had inmiddels al een aanzienlijke invloed in de Duitse designwereld. De in 1908 in Zwitserland geboren kunstenaar, ontwerper en architect studeerde van 1927 tot 1928 aan de Bauhaus-ontwerpschool in Dessau. Fundamentele ideeën uit deze periode vormden zijn hele leven, met name zijn inzicht dat het ontwerpen van onze leefomgeving ons leven kan verbeteren. Op basis hiervan begon Max Bill te verwijzen naar het concept van 'goede vorm'. In 1953 werd hij benoemd tot de eerste rector van de Ontwerpschool Ulm, met zijn kantoor gevestigd in een gebouw dat hij zelf had ontworpen. De Ontwerpschool Ulm streefde ernaar een nieuwe democratische designcultuur te vestigen in het naoorlogse Duitsland en had als missie de erfenis van het Bauhaus voort te zetten. Max Bill was rector tot 1955 en werkte tot 1957 aan de school. Gedurende deze tijd ontwierp hij de Junghans keukenklok, waarbij elk detail zorgvuldig was overwogen om de functionaliteit te maximaliseren, een ontwerp dat vele latere klokken en polshorloges beïnvloedde. De bekendste hiervan was het polshorloge ontworpen door Max Bill.

Junghans blijft tot op de dag van vandaag nieuwe modellen aan de Max Bill-collectie toevoegen, waarbij het originele model zorgvuldig wordt nagebootst en waar nodig aangepast. Max Bill ontwierp een rond, eenvoudig horloge met lange minutenmarkeringen om de vijf minuten en gemakkelijk te onderscheiden korte minutenmarkeringen, en een perfecte balans tussen de lengte van de lichtgevende stippen om de kwartieren en de minuten- en secondenwijzers. Deze ontwerpkenmerken zijn tot op de dag van vandaag behouden gebleven in de collectie.
Wat zo bijzonder is aan de horlogeontwerpen van Max Bill, is hoe ze, ondanks hun lange levensduur, fundamenteel modern blijven. Ontwerpen die tot de essentie van de functionaliteit zijn teruggebracht, hebben een tijdloze uitstraling, ongeacht mode of trends. Max Bill ontwierp het originele horloge met drie wijzers en bewees daarmee dat zorgvuldig toegepaste Bauhaus-concepten nog steeds relevant zijn.
Ter ere van het 100-jarig jubileum van het Bauhaus heeft Junghans een aantal speelse aanpassingen gedaan aan de originele Max Bill, waaronder de WG Max Bill Chronoscope. De achterkant van de kast is voorzien van een afbeelding van het inmiddels iconische gebouw, compleet met de rode deur, de naam Bauhaus in verticale letters en de beroemde glazen gevel. De rode deur is een slimme verwijzing naar de rode deur die Walter Gropius ontwierp voor het Bauhaus-gebouw in Dessau toen de school door politieke druk in 1925 van Weimar naar Dessau moest verhuizen. De gevel is voorzien van een gaasstructuur, waardoor het automatische uurwerk zichtbaar is.


Bauhaus-look en Tangente
De historische band van Junghans met Max Bill betekende dat het voorbestemd was om een nieuw horloge uit te brengen ter ere van het 100-jarig jubileum van het Bauhaus. Een ander horlogemerk dat een voortdurende band met het Bauhaus heeft behouden, is NOMOS, met name met de Tangente. NOMOS introduceerde de Tangente in 1992 met de designtaal van het "Bauhaus-horloge". De minimalistische kast benadrukt geometrische vormen. Veel van de Bauhaus-designelementen, zoals de rechthoekige achterkant van de kast, het platte glas en de wijzerplaat, verwijzen naar de Bauhaus-beweging. De eenvoudige wijzerplaat heeft lineaire markeringen voor de oneven uren en Arabische cijfers voor de even uren. Deze elementen benadrukken de functionele uitstraling van het horloge. De fijn vormgegeven dunne wijzers en het lettertype van de indexen, die het een unieke elegantie geven, zijn eveneens geworteld in de historische grafische vormgeving van het Bauhaus.
Niet alleen dateert het gebruikte lettertype van vóór de Tangente, maar ook het ontwerp van de wijzerplaat dateert van vóór de uitvinding van het horloge. In 1937 sloot het Bauhaus onder druk van de nazi's vier jaar lang zijn deuren. In die tijd hadden verschillende Duitse horlogemerken allemaal vergelijkbare wijzerplaten. Dit is terug te voeren op de manier waarop horloges toen werden gemaakt. In die periode was het gebruikelijk dat meerdere bedrijven hun wijzerplaten bij dezelfde fabrikant betrokken. De wijzerplaat van de huidige Tangente werd in de jaren 30 vervaardigd door Weber & Baral in Pforzheim, Duitsland, en is vrijwel identiek aan de wijzerplaat van vandaag.

46 yen (exclusief belasting)
