De markt voor luxehorloges is de afgelopen tien jaar aanzienlijk volwassener geworden. De drijvende kracht hierachter is de enorme opleving van luxe sporthorloges die rond 2015 begon. Na deze kwalitatieve expansie verschuiven veeleisende horlogeliefhebbers hun interesse nu van mode naar uurwerken die de tand des tijds zullen doorstaan. Welke horloges zouden het horologische erfgoed van de toekomst kunnen worden? Speciale bijdragen van gerenommeerde journalisten en interviews met experts werpen licht op de kwaliteiten van meesterwerken die het verleden met de toekomst verbinden.
Foto's van Masanori Yoshie
Masamasa Hirota (dit tijdschrift): Tekst
Tekst door Masayuki Hirota (Chronos-Japan)
Bewerkt door Yuto Hosoda (Chronos-Japan), Hiroyuki Suzuki
[Artikel gepubliceerd in de septemberuitgave van Kronos Japan uit 2024]
Een meesterwerk van een beweging die ook in de toekomst zal voortleven.
Het verschil tussen 30 jaar geleden en nu is dat het uurwerk een van de criteria is geworden voor een meesterwerk. Vroeger waren de criteria voor een horloge om als meesterwerk te worden beschouwd, hoogstens het ontwerp, het merk en de uniciteit. Door de vooruitgang in de productietechnologie is het uurwerk echter op de voorgrond komen te staan. Wat de hier genoemde meesterwerken gemeen hebben, is esthetische schoonheid in plaats van functionele schoonheid.
De esthetiek die voortvloeit uit de evolutie van werktuigmachines vormt de basis voor de beoordeling van bewegingen.
Voor elke veeleisende horlogeliefhebber is het uurwerk een absolute vereiste voor een meesterwerk. Hoewel het niet zo belangrijk is als het ontwerp, is het uurwerk een doorslaggevend criterium geworden bij de keuze van een mechanisch horloge.
Pas recentelijk zijn uurwerken echter in de belangstelling komen te staan. Tot eind jaren negentig bestonden massaal geproduceerde uurwerken voornamelijk uit gestempelde onderdelen. Hoewel deze onderdelen duurzaam en gemakkelijk te produceren waren, waren ze esthetisch gezien niet bepaald aantrekkelijk. Het Valjoux (nu ETA) 7750 automatische chronograafuurwerk, dat in 1973 werd uitgebracht, speelde bijvoorbeeld een belangrijke rol in de popularisering van automatische chronografen, die voorheen als duur werden beschouwd vanwege het gebruik van persen. Nadat mechanische horloges steeds meer uit één uurwerk bestonden, gebruikten veel fabrikanten de ETA 7750 voor de productie van diverse horloges. Dit uurwerk had echter een te industriële uitstraling om een transparante achterkant te rechtvaardigen. De enige succesvolle voorbeelden van het gebruik van de ETA 7750 waren de ongelooflijk complexe en verfijnde horloges van IWC en de skeletonhorloges van Chronoswiss.
Een keerpunt kwam in 1999, toen A. Lange & Söhne een draadsnijmachine, oorspronkelijk gebruikt voor de productie van mallen, begon te gebruiken om esthetisch aantrekkelijke chronograafonderdelen te creëren. Dit resulteerde in het Datograph Kaliber L951, een uiterst esthetisch uurwerk met zijn gelaagde componentenopbouw en dramatisch gebogen hefbomen.
Je kunt gerust stellen dat alle daaropvolgende uurwerken zonder uitzondering het voorbeeld van de Datograph hebben gevolgd. Met andere woorden, door draad-EDM-machines en CNC-draaibanken te gebruiken in plaats van persen, zijn mechanische uurwerken mogelijk geworden op manieren die voorheen ondenkbaar waren. Natuurlijk zijn precisieonderdelen de reden dat mechanische horloges over fantastische functies beschikken. Maar belangrijker nog, technologische innovaties hebben het mogelijk gemaakt om onderdelen van uurwerken te vervaardigen met een precisie en vorm die de tijd overstijgen waarin ze met de hand werden gemaakt. Dit had wel als nadeel dat de prijzen van in eigen huis geproduceerde uurwerken stegen, maar de voordelen wogen ruimschoots op tegen de nadelen.
De opkomst van draadvonkbewerking en snijtechnieken heeft de aard van mechanische uurwerken ingrijpend veranderd. Het Cal. RM27-05 uurwerk, gemaakt van koolstofvezel, is een ultralicht uurwerk dat symbool staat voor de uurwerken van vandaag. Het hele horloge weegt slechts 11.5 gram. Tegelijkertijd bewerkt Richard Mille met de hand de randen en andere details die essentieel zijn voor luxe horloges.
Graag wil ik enkele van deze nieuwste meesterwerken noemen. Het Caliber RM27-05 van Richard Mille is het uurwerk dat in het nieuwste Nadal-model wordt gebruikt. Dit uurwerk maakt gebruik van koolstofvezel voor de basisplaat, waardoor het extreem licht is, zonder daarbij de esthetiek uit het oog te verliezen. De combinatie van nieuwe materialen en ambachtelijke technieken is kenmerkend voor de nieuwste uurwerken, en Richard Mille is een pionier op dit gebied.
Het Caliber 1510 dat in de Tourbillon Souverain van FP Journe wordt gebruikt, is een ander voorbeeld van een uniek verticaal tourbillonmechanisme dat in een polshorloge is toegepast. Daarnaast is Journe de eerste die op grote schaal gouden platen en bruggen gebruikt, een ontwerp dat voorheen alleen in enkele luxehorloges te vinden was, in een massaproduceerd horloge. Deze twee uurwerken combineren functionaliteit en esthetiek, waardoor ze het ultieme moderne uurwerk vormen.
Dit is de opvolger van FP Journe's meesterwerk, de Tourbillon Souverain. De tourbillonkooi is loodrecht op de wijzerplaat geplaatst, maar het traagheidsmoment van het balanswiel is gelijk gebleven aan dat van het vorige model: 11 mg/cm². Ondanks de verticale oriëntatie is de kastdikte gelijk gebleven aan 13.6 mm. De toevoeging van een remontoire van één seconde zorgt voor een stabiele oscillatie van 260° gedurende vrijwel de gehele gangduur.
Moritz Grossmann heeft de precisiebewerking met de hand geperfectioneerd. Door draad-EDM te gebruiken voor het uitfrezen van wijzers en bepaalde onderdelen van het uurwerk, heeft het bedrijf de verfijnde details van zakhorloges teruggebracht. Wat vroeger alleen met de hand mogelijk was, is nu gemeengoed.
Dit is de "afgewerkte versie" van de Cal. 100-serie, waarin alles is verwerkt wat door beperkingen in de verwerkingsapparatuur en het personeel niet mogelijk was. De precisieonderdelen die met de Benu niet konden worden vervaardigd, zijn nu wel mogelijk dankzij draad-EDM. Bijzonder is de aangepaste positie van de regulator. Om de regulator in het midden nauwkeurig te positioneren, is deze vervangen door een in eigen huis vervaardigd precisiebalanswiel.
Zoals hierboven vermeld, was de Datograph Caliber L951 de pionier op dit gebied. De Caliber L951, die een draad-EDM-machine, voorheen gebruikt voor het maken van hefbomen voor eeuwigdurende kalenders, hergebruikte voor de productie van esthetische componenten, bereikte een ongekende esthetische schoonheid. Voorheen konden dunne, kronkelende componenten alleen met een decoupeerzaag worden gesneden, maar sindsdien zijn ze, mits het benodigde budget, gemakkelijk verkrijgbaar. Zelfs nu, een kwart eeuw na de introductie, blijft het niveau van perfectie verbluffend.
Dit is de huidige versie van dit meesterwerk. De gangreserve is aanzienlijk verlengd ten opzichte van het kaliber L951.1 uit 1999, en er is een gangreserve-indicator toegevoegd. De regulator is ook vervangen door een vrijlopend mechanisme en de reset van de chronograaf is veranderd van een direct naar een indirect systeem, wat minder slijtagegevoelig is. De balansveer wordt ook in eigen huis vervaardigd. De esthetische schoonheid is echter onveranderd gebleven.
Jacobs "Astronomia" is een voorbeeld van een poging om functionaliteit en design op een hoog niveau te combineren. Het spreekt voor zich dat precisieonderdelen nodig zijn om een zwaar, roterend mechanisme, waaronder een tourbillon, nauwkeurig te laten draaien. Daarnaast heeft Jacob de originaliteit van het uurwerk nog verder versterkt door zware edelstenen te laten roteren. Overigens werd het prototype van de Astronomia volledig met de hand gemaakt. Tegenwoordig wordt de productie echter uitgevoerd door uurwerkfabrikanten met behulp van de modernste machines. Dit is een voorbeeld van hoe machines handarbeid vervangen.
Dit uurwerk drijft zes mechanismen aan op een centrale as die elke 20 minuten een volledige rotatie maakt. De uren, minuten, seconden, de drievoudige tourbillon en de gele saffieren maan draaien allemaal gelijktijdig. Het roteren van zware componenten vereist een nauwkeurige koppelregeling van de hoofdveer en een perfecte balans van de onderdelen. Als het gaat om het roteren van zware structuren, is er geen enkel uurwerk dat hieraan kan tippen.
De opkomst van deze nieuwe uurwerken vestigde onvermijdelijk de aandacht op de uitstekende uurwerken uit het verleden. Aan de top van deze trend staan de 2120-serie van Audemars Piguet (de 1120-serie van Vacheron Constantin) en de 2310-serie van Lemania. De laatstgenoemde is een functioneel, in massa geproduceerd uurwerk waarvan het basisontwerp teruggaat tot 1942, maar de functionele schoonheid ervan onderscheidt het van moderne uurwerken, die doorgaans meer gericht zijn op esthetische aantrekkingskracht. Met name het Cal. 1142 van Vacheron Constantin, met zijn vrij zwevende balans, is de ultieme vorm van de Lemania 2310-serie. Deze uurwerken trekken steeds meer aandacht vanwege hun uiterlijk. Deze trend zal zich in de toekomst ongetwijfeld verder versterken.
Dit legendarische uurwerk is herboren. Hoewel het er hetzelfde uitziet als het originele Cal. 321, is de productiemethode voor de onderdelen veranderd van persen naar snijden. Dit is waarschijnlijk te danken aan een verschuiving naar esthetiek in plaats van productiviteit. Het klassieke balanswiel met stelschroeven is ook opnieuw ontworpen. Het basisontwerp is grotendeels hetzelfde gebleven, maar de gangreserve is verlengd tot circa 60 uur.
De Lemania 2310-serie werd in 1942 uitgebracht. Naast Omega is het enige overgebleven uurwerk het Vacheron Constantin kaliber 1142. Destijds werden alle onderdelen geperst, maar tegenwoordig worden ze grotendeels machinaal bewerkt. Zoals het een hoogwaardig horloge betaamt, zijn alle onderdelen diep afgeschuind en is de regulator verwijderd en vervangen door een schokbestendig, vrijlopend uurwerk.
